İlk adım: haberi kayda alın
Haberin bağlantısını, yayım tarihini ve saatini kaydedin. Ekran görüntüsü alın; haber değiştirilir ya da silinirse elinizde kanıt kalır.
Haberin hangi cümlesinin yanlış olduğunu işaretleyin ve doğrusunu belgeleyin: resmî yazı, sözleşme, açıklama gibi. Yanlış ile hoşunuza gitmeyen aynı şey değildir. Eleştiri ya da olumsuz yorum, tek başına düzeltme gerekçesi sayılmaz.
Delil toplarken sadece haberi değil, haberin yayıldığı yerleri de kaydedin. Aynı haber başka sitelerde, sosyal medyada ya da haber toplayıcılarda yer almış olabilir. Hangi kaynağın ilk yayın olduğu, düzeltme talebinin muhatabını belirler.
Kayıtları tarih sırasıyla bir klasörde toplayın. Hem yayıncıya hem gerekirse avukata hızlıca verebilecek bir dosya, süreyi kazandırır.
İlk tepkiyle sosyal medyada yanıt yazmak cazip gelebilir. Önce kayıt alın, sonra düşünün.
Önce yayıncıyla konuşmak işe yarar mı?
Çoğu zaman yarar. Haber sitelerinde ve gazetelerde yanlış bilgi, kısa bir yazı ile düzeltilebilir. Yazı işleri ya da haberi hazırlayan gazeteciye, belgeyle birlikte nazik ve kısa bir düzeltme talebi gönderin.
Bu adım hukuki hakkınızı ortadan kaldırmaz. Ancak resmî süreleri bekleterek yapmayın; yazışma sürerken sürenin dolmasına izin vermeyin.
Düzeltme talebinde ton, sonucu etkiler. Gazeteci hata yaptığını fark ettiğinde çoğu zaman düzeltmeye açıktır; suçlanırsa savunmaya geçer. Yazıya “şu cümledeki bilgi gerçeğe uygun değildir, ekteki belge doğrusunu göstermektedir” biçiminde başlamak yeterlidir.
Düzeltmenin nasıl yapılacağını da önerin: haber metninde değişiklik, altına düzeltme notu ya da ayrı bir düzeltme haberi. Yayıncı bu seçeneklerden birini kabul edebilir.
Yazışmada sonuç alınamasa bile, düzeltme talebinin tarihi ileride işinize yarar. Her adımı yazılı yapın.
Cevap ve düzeltme hakkı nedir?
Cevap ve düzeltme hakkı, hakkında gerçeğe aykırı yayın yapılan kişinin, cevabını aynı mecrada yayımlatabilmesidir. 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 14. maddesi süreli yayınlar için bunu düzenler.
Maddeye göre yazı, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde gönderilir. Günlük yayında yazının alınmasından sonra en geç üç gün içinde, diğer yayınlarda ilk uygun sayıda yayımlanır. Cevap, ilgili yazıyla aynı sayfa ve sütunda ve aynı puntoyla çıkar; ilgili yazıdan uzun olamaz.
Yayımlanmazsa ya da usule aykırı yayımlanırsa on beş gün içinde sulh ceza hâkimine başvurulur. Bu madde, süreli yayınlar içindir. İnternet haber siteleri ile radyo ve televizyon için uygulama ve süreler ayrıca doğrulanmalıdır; güncel metin ilgili kurumdan kontrol edilmelidir.
Cevap yazısının sorumlu yazı işleri müdürüne gönderildiğini bilmek önemlidir; kanunda muhatap, yayının sorumlusudur. Gazetenin künyesinde bu kişinin adı ve yayın adresi yer alır.
Cevabın, aynı sayfa ve sütunda yayımlanması hükmü, yayının okur üzerindeki etkisini dengeleme amacı taşır. Anayasa Mahkemesi, bu ibareye ilişkin bir itirazı incelemiş ve reddetmiştir; yani kural yürürlüktedir.
Süreler, hakkın kullanılabilmesi için belirleyicidir. Tarihleri takvime yazmak ve gönderim kanıtını saklamak gerekir.
Cevap yazısı nasıl yazılır?
Cevap yazısı kısa, olgusal ve sakin olmalıdır. Haberi suçlamak yerine hangi bilginin yanlış, doğrusunun ne olduğu yazılır.
Yazıda haberin tarihi, başlığı ve yayımlandığı yer belirtilir. Hakaret ya da tehdit içeren bir cevap yayımlanmaz ve sizi zayıf gösterir.
Gönderimi kanıtlanabilir yoldan yapın. Postaya verilmiş ya da kayıtlı e-posta gönderimi, sürenin başlangıcını göstermek için önemlidir.
Yazıyı üç bölümde kurun: neyle ilgili olduğunuz, yanlış olan bilgi ve doğru bilgi. Her bölüm birkaç cümleyi geçmesin. Yayıncı, uzun ve öfkeli bir metni yayımlamayı reddetme gerekçesi olarak kullanabilir; ayrıca cevabın uzunluğu kanunda sınırlandırılmıştır.
Yazıyı imzalayın ve kimliğinizi belirtin. Kurum adına yazıyorsanız yetki belgesini ekleyin.
Yayımlanan cevap yazısı da kamuya açık olacağı için dilini iyi seçin; yalnızca gerçeği ve belgeyi öne çıkarın.
İtibar açısından ek ne yapılır?
Düzeltme yayımlansa bile eski haber arama sonuçlarında kalabilir. Kurumun ya da kişinin kendi kanalında kısa ve doğru bir açıklama yayımlamak, aramada doğru bilgiyi görünür kılar.
Böyle durumlarda sosyal medya paylaşımları hukuki sürecin yerine geçmez. Hukuki yol ile iletişim yolu birlikte yürütülür.
Düzeltme sürecinde, sosyal medya hesaplarında haberi paylaşan kişilere ya da kurumlara tek tek yanıt vermek zorunda değilsiniz. Yanıt vermek, haberi daha fazla görünür kılabilir. Önce yayıncıdan düzeltme alınır, sonra düzeltilmiş haberin bağlantısı paylaşılır.
Uzun vadede, kurum hakkında doğru ve sürekli bilgi üretmek, tekil bir yanlışın etkisini azaltır.
Düzeltme sonrasında kurum kanallarında kısa bir bilgilendirme yapmak, paydaşlara doğru bilgiyi ulaştırır.