Çerez nedir, site neden çerez kullanır?
Çerez, siteyi ziyaret eden kişinin tarayıcısına bırakılan küçük bir veri dosyasıdır. Oturumu açık tutmak, dil tercihini hatırlamak, sepeti saklamak ya da ziyaretçi sayısını ölçmek için kullanılır.
Birçok site sahibi kendisi çerez eklemediğini düşünür. Oysa analiz araçları, gömülü videolar, harita, sosyal medya düğmeleri, reklam kodları ve bazı form eklentileri çerez bırakabilir. İlk iş, sitenin gerçekte neyi bıraktığını görmektir.
Bir sitede çerez bulunması kendi başına bir sorun değildir. Sorun, bunların ziyaretçiden habersiz bırakılması ve hukuki dayanağı olmayan veri işlemeye dönüşmesidir. Bu yüzden önce ne olduğu anlaşılır, sonra ne yapılacağı belirlenir.
Küçük işletme siteleri için tipik çerez kaynakları şunlardır: ziyaretçi analiz kodu, haritalar, gömülü video oynatıcıları, canlı destek pencereleri ve bazı yazı tipi hizmetleri. Her birinin hangi veriyi nereye gönderdiği, kullanım koşullarında yazılıdır.
KVKK rehberi ne istiyor?
KVKK, çerezle kişisel veri işleyen internet sitesi işleten tüm veri sorumlularına yol göstermek için 2022’de bir rehber yayımlamıştır. Rehber; doğru hukuki sebeple veri işleme, kanuna uygun aydınlatma ve hukuka uygun açık rıza alma konularını ele alır. Ayrıca çerezlerin türlere göre sınıflandırılmasını ve iyi ile kötü uygulama örneklerini içerir.
Rehberin ayrıntıları, hangi çerezde rıza gerektiği gibi sorular için belirleyicidir. Bu yazı o ayrıntıları özetlemek yerine uygulamaya nasıl hazırlanılacağını anlatır. Karar vermeden önce rehberin tam metni ve bir hukukçu görüşü alınmalıdır.
Rehberin yayımlandığı tarih 20 Haziran 2022’dir ve kurumun sonradan güncelleme yaptığı da bildirilmiştir. Bu nedenle yalnızca eski bir yazıya ya da özete güvenmek yerine, Kurumun internet sitesindeki en güncel sürüm esas alınmalıdır.
Rehberdeki iyi ve kötü uygulama örnekleri özellikle yararlıdır. Kendi bildiriminizi bu örneklerle karşılaştırmak, tasarım kararlarını hukuki bir bakışla gözden geçirmenin kolay yoludur.
Çerez envanteri nasıl çıkarılır?
Hazırlığın ilk adımı bir tablo yapmaktır. Tabloda şu sütunlar bulunur: çerezin adı, kimin bıraktığı, ne işe yaradığı, ne kadar süre kaldığı ve zorunlu olup olmadığı.
Tarayıcının geliştirici araçları ya da bir çerez tarama aracı bu listeyi çıkarmaya yardımcı olur. Liste çıktıktan sonra her satır için “bu çereze gerçekten ihtiyacım var mı?” sorusu sorulur. İhtiyaç yoksa kodu kaldırmak, bildirim yazmaktan daha sağlıklıdır.
Envanter çıkarılırken sitedeki eklentiler tek tek açılıp kapatılarak da denenir. Bir eklentiyi kapatınca bırakılan çerez kayboluyorsa kaynağı bulunmuştur. Bu yöntem, çerezin kaynağı bilinmediğinde işe yarar.
Çerez sürelerine de bakın. Oturum çerezi tarayıcı kapanınca silinirken, kalıcı çerez aylarca kalabilir. Gereğinden uzun süre tutulan çerez, hem gizlilik açısından hem bildirimin açıklanabilirliği açısından sorun yaratır.
İyi bir çerez bildirimi nasıl görünür?
Bildirimin amacı ziyaretçiyi yanıltmak değil, bilgilendirmektir. Bu nedenle şu ilkeler gözetilir:
Dil sade olur; “deneyiminizi iyileştirmek için” gibi belirsiz ifadeler yerine çerezin ne için kullanıldığı yazılır. Kabul etme ve reddetme seçeneği eşit görünürlükte sunulur. Önceden işaretlenmiş kutular kullanılmaz. Ziyaretçi tercihini sonradan değiştirebilir. Çerez metnine ve aydınlatma metnine tek tıkla ulaşılır. İzleme kodları ziyaretçi tercihini vermeden çalışmaz.
Tasarımda bildirim mobil ekranda içeriğin büyük kısmını kapatmamalıdır.
Bir başka konu, dilin ziyaretçiye uygun olmasıdır. “Çerezleri kabul ediyorum” butonunun yanında “Ayarlar” düğmesi bulunmalı ve ziyaretçi çerez türlerini ayrı ayrı yönetebilmelidir. Bu, rehberdeki iyi uygulama anlayışına da yaklaşan bir tasarımdır.
Bildirim metninde ayrıntı katmanlı sunulabilir. Önce kısa bir özet, ardından “ayrıntılar” bağlantısıyla çerez türleri listesi gösterilir. Böylece sade kalan ilk ekran, ayrıntı isteyen ziyaretçiyi de yönlendirmiş olur.
Web tasarım sürecine nasıl yerleştirilir?
Bu iş, site yayına girmeden önce planlanırsa kolay olur. Sayfa tasarımında alt bilgi alanına gizlilik, aydınlatma ve çerez sayfalarının bağlantıları eklenir. Analiz ve reklam kodları, tercih alınana kadar yüklenmeyecek şekilde kurulur.
Metinlerin hukuki içeriğini bir avukat ya da uzman hazırlamalıdır. Tasarımcı ve geliştirici olarak işim bu metinlerin doğru yerde, okunur biçimde ve teknik olarak çalışan bir tercih mekanizmasıyla sunulmasıdır.
Test aşaması unutulmamalıdır. Siteyi gizli pencerede açıp tercih verilmeden önce hangi çerezlerin yüklendiğine bakılır. Ardından reddedip yeniden denenir. Tercihin gerçekten uygulandığı görülmeden kurulum tamamlanmış sayılmaz.
Bu işin bakımını da yazılı bir görev yapın. Siteye yeni bir eklenti eklenmeden önce “çerez bırakıyor mu?” sorusu sorulsun. Sorunun cevabı hayırsa iş yoktur; evetse envanter ve metinler güncellenir.